Ένας καλός εμπειρικός κανόνας στην επιστήμη,
λέει ότι οι ευκολότερες ερωτήσεις είναι συχνά δυσκολότερο να απαντηθούν.
Ερωτήσεις όπως, "Πώς γεννήθηκε το σύμπαν;"
Στην πραγματικότητα μέχρι πρόσφατα, η επιστήμη απλώς δεν είχε τα εργαλεία
για να αρχίσει να απαντά σε ερωτήσεις σχετικά με την προέλευση του σύμπαντος.
Αλλά, τα τελευταία εκατό χρόνια, μια σειρά σημαντικών ανακαλύψεων
έχουν γίνει από άνδρες και γυναίκες
που, με την παρατήρηση, την αποφασιστικότητά τους και καλή τύχη
κατάφεραν να λύσουν αυτό το επικό κοσμικό μυστήριο.
Πραγματικός χρυσός για την αστρονομία.
Πρόκειται να αναδημιουργήσω τις πιο διάσημες ανακαλύψεις τους
και να κάνω τα πιο σπουδαία πειράματά τους.
Τριάντα χιλιάδες χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο.
Αυτό μας πηγαίνει από τα πολύ μεγάλα αντικείμενα στο σύμπαν,
στα απείρως μικρά.
Μέχρι να φτάσω τα όρια της γνώσης μας, ταξιδεύοντας πίσω στον χρόνο,
για να αναδημιουργήσω την αρχή του σύμπαντος.
Ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου από τη στιγμή της γέννησης του σύμπαντος.
Την ώρα πριν η ίδια η ύλη
διαμορφωθεί έτσι που εμείς θα την αναγνωρίζαμε.
Είναι όσο κοντά ελπίζαμε να φτάσουμε στη δημιουργία.
Στην αρχή του χρόνου.
Στην αρχή του ίδιου του σύμπαντος.
Είναι αξιοσημείωτο γεγονός ότι η επιστήμη χρειάστηκε εκατοντάδες χρόνια
για να βρει μία θεωρία που να εξηγεί την προέλευση του σύμπαντος,
κάτι που προκαλεί έκπληξη,
δεδομένου ότι πρόκειται για μια απλή θεμελιώδη ερώτηση.
Υπάρχει κάτι κατά βάση ανθρώπινο όταν τίθεται το ερώτημα,
"Από πού προήλθε όλο αυτό;"
Ίσως διότι είναι μια βαθύτερη, πιο θεμελιώδης εκδοχή του,
"Από πού προέρχομαι εγώ;"
Ωστόσο, στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας,
οι απαντήσεις σε τέτοιες εμφανώς εύκολες ερωτήσεις
είχαν επιχειρηθεί μόνο από τη θρησκεία.
Μετά τα μέσα του 20 αιώνα
η επιστήμη έφτιαξε μια δική της, συνεκτική και πειστική ιστορία για τη δημιουργία.
Ήταν μια ιστορία βασισμένη στη θεωρία, στις προβλέψεις και την παρατήρηση.
Μια ιστορία που επιτέλους εξηγούσε,
τι συνέβη στην αρχή του χρόνου.
Στην αρχή του ίδιου του σύμπαντος.
Λίγο πάνω από εκατό χρόνια πριν,
όταν οι επιστήμονες εξέταζαν τη ζωή του σύμπαντος,
τη θεωρούσαν αιώνια, άπειρη και σταθερή.
Δεν υπήρχε ούτε αρχή, ούτε τέλος.
Οπότε ακόμα και η διατύπωση του ερωτήματος
για την προέλευση του σύμπαντος ήταν απίθανη,
αλλά στις αρχές του 20ου αιώνα αυτό άρχισε να αλλάζει.
Νέες ανακαλύψεις τράνταξαν τις παλιές βεβαιότητες
και άνοιξαν τον δρόμο για ερωτήματα σχετικά με την προέλευση του σύμπαντος.
Μία παρατήρηση άλλαξε την ιδέα μας για την πραγματική κλίμακα του σύμπαντος.
Ξεκίνησε με ένα μυστήριο στον ουρανό.
Στις αρχές του 20ου αιώνα,
ήταν γνωστό ότι το ηλιακό μας σύστημα βρίσκεται μέσα σε έναν γαλαξία,
τη Γαλακτική Οδό.
Κάθε άστρο που βλέπουμε στον ουρανό με γυμνό μάτι,
βρίσκεται στον δικό μας γαλαξία.
Μέχρι τη δεκαετία του '20, όλοι αυτοί οι αστέρες,
αυτός ο μεμονωμένος γαλαξίας, ήταν όλη η έκταση του σύμπαντος.
Πέρα από αυτό υπήρχε μόνο το κενό.
Αλλά υπήρχαν επίσης εκεί πάνω μερικά αινιγματικά πράγματα,
ορατά στο γυμνό μάτι,
που φαίνονταν διαφορετικά.
Κι ένα από τα πιο σημαντικά είναι η Ανδρομέδα.
Μπορείς να βρεις την Ανδρομέδα, αν γνωρίζεις πού να κοιτάξεις.
Οπότε, αν αρχίσεις από την Κασσιόπη,
αυτοί οι πέντε αστέρες που φαίνονται σαν πλάγιο γράμμα Μ,
αν προχωρήσεις από τις άκρες του Μ,
ελαφρώς επάνω, είναι το σημείο που θα τη βρεις.
Τώρα, θα χρησιμοποιήσω τα κιάλια μου για να με βοηθήσουν.
Αρχικά...
Και αν...
Ζουμάρω γύρω, ναι, εκεί είναι.
Μπορείς να πεις ότι δεν είναι αστέρας.
Εννοώ ότι, βασικά, είναι μια πολύ ανοιχτή κηλίδα
κολλημένη ανάμεσα σε δύο αστέρες.
Είναι ευθεία πάνω εκεί.
Αυτό είναι το Μ31, το μεγάλο νεφέλωμα της Ανδρομέδας.
Ονομάστηκαν νεφελώματα,
διότι είναι ένα είδος που μοιάζει σαν μουτζούρα, με μια αραιή νεφελώδη φύση.
Στην πραγματικότητα, η λέξη νεφέλωμα σημαίνει σύννεφο.
Αυτά τα ακαθόριστα πράγματα βρέθηκαν διάσπαρτα
στο νυχτερινό ουρανό.
Τα τηλεσκόπια αποκάλυψαν ότι πολλά τέτοια νεφελώματα
ήταν πολύ πιο περίπλοκα από τα απλά σύννεφα από διαστρικό αέριο.
Εμφανίζονται να είναι μεγάλες συγκεντρώσεις αστέρων
και αυτό ανέδειξε δύο ενδιαφέρουσες πιθανότητες.
Ήταν αυτά τα αστρικά εκκολαπτήρια μέρη όπου γεννιόντουσαν οι αστέρες
και εν συνεχεία κατοικούν μέσα στον δικό μας γαλαξία;
Ή αν πάμε πολύ πιο βαθιά,
αυτά τα όμορφα αινιγματικά πράγματα ήταν αυτόνομοι γαλαξίες,
που βρίσκονται πολύ πιο έξω από τη Γαλακτική Οδό;
Οι επιπτώσεις της δεύτερης πιθανότητας θα ήταν τεράστιες.
Αν ήταν αλήθεια, θα μετέβαλε αυτομάτως και ολοκληρωτικά την ιδέα
για το μέγεθος που έχει το σύμπαν.
ΜΕΓΑ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ ΤΩΝ ΚΑΝΑΡΙΩΝ: ΛΑ ΠΑΛΜΑ
Εδώ υπήρξε μια ευκαιρία
για έναν φιλόδοξο αστρονόμο
να αποκτήσει πολύ μεγάλη φήμη,
ίσως κάποιον με ένα πολύ μεγάλο τηλεσκόπιο.
Προχωρώντας μπροστά, ήταν αυτός ο άνδρας.
Ο Έντγουιν Χαμπλ από το Μιζούρι.
Παρόλο που, αν τον συναντούσες, δεν θα το μάντευες ποτέ,
διότι είχε εξελιχθεί σε μια περίεργη φιγούρα, που κάπνιζε πίπα και έπινε τσάι,
με μια πολύ δήθεν, αριστοκρατική αγγλική προφορά.
Ο Χαμπλ είναι πιθανόν ο πιο διάσημος αστρονόμος που υπήρξε ποτέ,
κυρίως λόγω της επιδεξιότητάς του στην αυτοπροβολή,
αλλά επίσης λόγω των απίστευτων μετρήσεων που θα έκανε.
Στα χρόνια του Χαμπλ, όσον αφορά στις παρατηρήσεις
και τις νέες ανακαλύψεις, το μέγεθος είχε σημασία.
Σήμερα, αυτό είναι το πιο ισχυρό τηλεσκόπιο στον κόσμο.
Το GTC,
με πρωτεύον κάτοπτρο πάνω από 10 μέτρα
ή 400 ίντσες σε διάμετρο.
Κατά πολύ μεγαλύτερο από οτιδήποτε είχε ο Χαμπλ.
Το Σεπτέμβριο του 1923,
ο Χαμπλ εργαζόταν σε αυτό που ήταν τότε το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο του κόσμου.
Το 2,5 μέτρων τηλεσκόπιο στο Αστεροσκοπείο του όρους Γουίλσον
βρισκόταν στην κορυφή της οροσειράς Σιέρρα,
πάνω από το Λος Άντζελες και την Καλιφόρνια.
Χρησιμοποιούσε τηλεσκόπιο
για να μελετήσει ένα από τα πιο περίφημα νεφελώματα στον ουρανό,
το νεφέλωμα της Ανδρομέδας.
Το ίδιο νεφέλωμα που παρατήρησα νωρίτερα.
Και ήταν την ώρα που το παρατηρούσε,
που ένας πολύ ιδιαίτερος αστέρας τράβηξε την προσοχή του Χαμπλ.
Αυτό που μπορούσε να αποκαλύψει την αληθινή φύση της Ανδρομέδας
και θα χρησιμοποιήσω αυτό το τηλεσκόπιο για να το ψάξω τώρα.
Εδώ είναι η αίθουσα ελέγχου του GTC
και σήμερα έχουν στρέψει το τηλεσκόπιο προς την Ανδρομέδα
και θα τη φωτογραφίσουν.
Χρειάζεται έκθεση περίπου ενός λεπτού για να έχεις μια αρκετά καθαρή εικόνα;
- Σωστά, τόσο χρειάζεται. - Εντάξει.
Τώρα η εικόνα έχει ολοκληρωθεί, οπότε θα το ανοίξουμε.
Άρα, αυτή είναι η Ανδρομέδα.
Αυτή είναι η Ανδρομέδα, σωστά.
Αυτή είναι η αρχική εικόνα του Χαμπλ.
- Ναι. - Σωστά, τώρα ο αστέρας του Χαμπλ
είναι εδώ κάτω στη γωνία.
Μπορείς να το ταιριάξεις στην εικόνα σου;
Ναι, αν πάρεις την εικόνα και τη συγκρίνεις.
Θα δεις ότι δεν βλέπουμε αυτόν, ό, τι βλέπουμε είναι η άκρη του γαλαξία,
οπότε πηγαίνουμε...
Πρέπει να πάμε πιο πέρα.
Κατάλαβα, οπότε... όλο αυτό είναι μόνο η άκρη;
Αυτή είναι η άκρη.
Υπέθετα ότι ήταν το κέντρο του γαλαξία.
Όχι.
Απλώς μας δείχνει πόσο περισσότερη ανάλυση
- μπορεί να έχει το τηλεσκόπιό σου. - Σωστά.
Εντάξει, οπότε μπορούμε να δούμε ειδικά αυτόν τον αστέρα;
Ναι, για να βρούμε ειδικά αυτόν τον αστέρα, διότι είναι τόσο αχνός,
πρέπει να τον συσχετίσουμε με αυτούς που είναι πιο φωτεινοί
και σε αυτή την περίπτωση, θα δεις τέσσερις αστέρες εδώ,
που είναι αυτοί εδώ
και ο αστέρας που βρήκε ο Χαμπλ θα είναι αυτός εδώ.
- Αυτός είναι, του Χαμπλ... - Εκείνος ο μικροσκοπικός αστέρας
είναι αυτός που βρήκε ο Χαμπλ.
Εντυπωσιακό.
Μπορείς να υπολογίσεις το μέγεθος αυτού του αστέρα;
Ναι, πρέπει να επεξεργαστούμε λίγο την εικόνα,
- αλλά μπορούμε να το έχουμε. - Εντάξει.
Ο Χαμπλ βρήκε τον αστέρα του.
Το ήξερε ότι ήταν ξεχωριστός γιατί σύγκρινε την εικόνα του
με άλλες που είχε πάρει τις προηγούμενες νύχτες
και κατάλαβε ότι αυτός ο αστέρας μεταβαλλόταν σε λαμπρότητα.
Μερικές νύχτες ήταν πιο λαμπρός, άλλες ήταν πιο αχνός.
Αντελήφθη ότι ήταν ένας μεταβλητός αστέρας
και είδε πόσο σημαντικός ήταν.
Μπορούσε να δει ότι αυτό ήταν πραγματικός χρυσός για την αστρονομία.
Ο αστέρας του ήταν μεταβλητός Κηφείδας.
Στο αστρικό βασίλειο οι μεταβλητοί Κηφείδες
κατέχουν μια ξεχωριστή θέση.
Διότι, μελετώντας τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται η λαμπρότητά τους,
οι αστρονόμοι μπορούν να υπολογίσουν πόσο μακριά είναι.
Ο Κηφείδας του Χαμπλ ήταν ο πρώτος που ανακαλύφθηκε σε ένα νεφέλωμα,
οπότε γνώριζε ότι, αν μπορούσε να μετρήσει την περίοδό του,
θα ήταν σε θέση να βρει την απόστασή του από εμάς.
Οπότε, ο Χαμπλ ξεκίνησε να μετράει σχολαστικά
πώς μεταβαλλόταν η λάμψη του αστέρα του.
Δεν είναι δύσκολο να φανταστείς πόσο συναρπαστικό θα ήταν αυτό για το Χαμπλ.
Είχε στα χέρια του την ευκαιρία
να δώσει απάντηση σε ένα θεμελιώδες, ωστόσο απλό ερώτημα.
Αυτή το νεφέλωμα ήταν μέσα στη Γαλαξιακή Οδό ή πέρα από αυτήν;
Η απάντηση θα άλλαζε συλλήβδην τη γνώση μας για το σύμπαν.
Ο Χαμπλ μέτρησε τη φωτεινότητα ή τη λαμπρότητα του αστέρα του
για πολλές βραδιές και έφτιαξε την καμπύλη της εδώ.
Όταν τη μετρήσαμε απόψε βρήκαμε ότι ανερχόταν σε 18,6.
Και γνωρίζω, καθώς τη μέτρησαν χθες βράδυ και ήταν ελαφρώς πιο αχνή,
ότι βρίσκεται σε αυτήν την πλευρά της καμπύλης,
αλλά πιο σημαντική είναι η περίοδος,
ο χρόνος σε ημέρες, μεταξύ των δύο κορυφαίων σημείων σε λαμπρότητα.
Ο Χαμπλ υπολόγισε ότι αυτό είναι 31.415 ημέρες.
Αυτή είναι η κρίσιμη μέτρηση.
Έχοντας ως όπλο του αυτό και την εμφανή του λαμπρότητα,
ο Χαμπλ υπολόγισε την απόσταση μέχρι το νεφέλωμα της Ανδρομέδας.
Ήταν άμεσα εμφανές ότι αυτός ο αστέρας είναι πάρα πολύ μακριά,
αλλά όταν ο Χαμπλ έκανε τον υπολογισμό του,
βρήκε ότι ήταν 900.000 έτη φωτός μακριά,
κάτι που καθιστά αυτόν τον αστέρα το πιο μακρινό αντικείμενο που καταγράφηκε ποτέ.
Θα σήμαινε μόνο ένα πράγμα,
ότι η Ανδρομέδα δεν είναι μόνο αυτόνομος γαλαξίας,
αλλά βρίσκεται πολύ πιο πέρα από τη Γαλακτική Οδό μας
και τα μυριάδες άλλα ελλειπτικά και σπειροειδή νεφελώματα
ήταν επίσης αυτόνομοι μακρινοί γαλαξίες.
Ήταν μια στιγμή ανθρώπινης συνειδητοποίησης,
τότε που το σύμπαν έγινε ξαφνικά
κατά πολύ μεγαλύτερο.
Με αυτήν την παρατήρηση,
ο Χαμπλ είχε ξανασχεδιάσει το σύμπαν που μπορούμε να παρατηρούμε.
Μπορεί να μην αμφισβήτησε ευθέως την ιδέα ενός σταθερού σύμπαντος,
αλλά θρυμμάτισε εικασίες που υπήρχαν επί μακρόν
και άνοιξε τον δρόμο για απαντήσεις σε άλλα μεγαλύτερα μυστικά
όπως η προέλευση του σύμπαντος.
Σε αυτό το τόσο εκτεταμένο πλέον σύμπαν
περπατούσε κάποιος που, χωρίς ο ίδιος να το αντιληφθεί,
διέθεσε τα εργαλεία για να ξεκλειδώσει αυτό το μυστικό.
Αυτός ο τύπος.
Μια ιστορία τόσο σπουδαία όπως αυτή που εξηγεί την προέλευση του σύμπαντος
θα έδειχνε κατά κάποιον τρόπο λανθασμένη αν δεν συμπεριελάμβανε έναν επιστήμονα
τόσο σπουδαίο όσο ο Αϊνστάιν
και έτσι, φυσικά, συμβαίνει,
διότι ήταν ο Αϊνστάιν αυτός που παρείχε το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο
για να μελετηθεί το σύμπαν
και να επινοηθεί ουσιαστικά η επιστήμη της κοσμολογίας.
Πριν από εκατό χρόνια, πρότεινε τη γενική του θεωρία για τη σχετικότητα.
Έφερε την επανάσταση στη φυσική
και μας έδωσε μια εντελώς καινούρια αντίληψη του κόσμου.
Πρότεινε ότι η βαρύτητα
προκαλείται από την αλλαγή ή την καμπύλωση του χωρο-χρόνου,
από τεράστιες μάζες όπως οι πλανήτες και οι αστέρες.
Οι θεωρίες του ήταν επαναστατικές.
Ο Αϊνστάιν ήταν ένας αντικομφορμιστής που έβαλε στην άκρη το συμβατικό,
για να ακολούθησε τα δικά του αξιοσημείωτα ένστικτα.
Ένας από τους καθηγητές του μια φορά του είπε,
"Είσαι έξυπνο αγόρι, Αϊνστάιν, πολύ έξυπνο αγόρι.
Αλλά έχεις ένα μεγάλο κακό,
δεν επιτρέπεις στον εαυτό σου να του πουν τίποτα."
Φυσικά ήταν αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό που του επέτρεψε
να αλλάξει τον κόσμο της φυσικής
και φυσικά να τον σκιαγραφήσει ως ένα από τα σπουδαιότερα μυαλά
του 20ου αιώνα.
Και το 1917 πήρε τη θεωρία του για τη σχετικότητα
και την εφάρμοσε σε ολόκληρο το σύμπαν.
Ακολουθώντας τη λογική της θεωρίας του, έφτασε σε κάτι μάλλον ανησυχητικό,
ότι η έλξη της βαρύτητας αθροιστικά από όλη την ύλη του σύμπαντος
θα έφερνε κοντά κάθε μάζα που βρίσκεται στο σύμπαν,
ξεκινώντας αργά αλλά επιταχύνοντας σταδιακά,
μέχρι που...
Η βαρύτητα τελικά και αναπόφευκτα
θα οδηγήσει στην καταστροφή του ίδιου του σύμπαντος.
Αλλά ο Αϊνστάιν πίστευε, όπως θεωρητικά οποιοσδήποτε άλλος,
ότι το σύμπαν ήταν αιώνιο και στατικό
και οπωσδήποτε δεν ήταν ασταθές ή δεν θα πλησίαζε ποτέ στην καταστροφή.
Αλλά οι εξισώσεις του φαίνεται να δείχνουν το αντίθετο.
Για να αποφευχθεί το τέλος του σύμπαντος
και να διατηρηθούν όλα σε ισορροπία,
προσθέτει αυτό στην εξίσωσή του, Λάμδα ή Κοσμολογική Σταθερά.
Είναι ένα είδος κατασκευασμένης δύναμης αντι-βαρύτητας
που ενεργεί ενάντια στην κανονική βαρύτητα.
Δεν είχε απόδειξη για αυτό,
αλλά του διασφάλιζε ότι οι εξισώσεις του περιέγραφαν ένα σταθερό σύμπαν.
Μέσα στη σύλληψή του ήταν το μυστικό για τη γέννηση του σύμπαντος,
και ούτε ο ίδιος ο Αϊνστάιν δεν μπορούσε ή δεν θα έφθανε στο σημείο να παραδεχθεί
τις συνέπειες των ίδιων των εξισώσεών του.
Εκ των υστέρων, φαίνεται σπουδαίο ότι ο Αϊνστάιν το έκανε αυτό.
Εννοώ ότι εδώ υπήρχε ένας άνδρας ο οποίος είχε κάνει επανάσταση στην επιστήμη
απορρίπτοντας τη συμβατική γνώση
και παρόλα αυτά δεν μπορούσε να εμπιστευτεί την ίδια του τη θεωρία.
Ένιωσε αναγκασμένος να φτιάξει την εξίσωσή του έτσι που να ταιριάζει στο κατεστημένο.
Παραδέχθηκε ακόμα ότι η Κοσμολογική Σταθερά ήταν αναγκαία
μόνο για τους σκοπούς της τέλεσης μιας μερικώς στατικής κατανομής της ύλης
βασικά για να διατηρήσει τα πράγματα όπως ήταν.
Όποιοι κι αν ήταν οι λόγοι του,
αυτός ο μικρός χαρακτήρας Λάμδα
θα επέστρεφε για να τον καταδιώξει.
Διότι, ενώ δεν επέτρεπε στον Αϊνστάιν να αντιληφθεί τις συνέπειες,
οι ιδέες του άνοιξαν τον δρόμο σε κάποιον άλλον για να προτείνει
μία θεωρία για την προέλευση του σύμπαντος.
Ήταν ένας νέος ημιαπασχολούμενος λέκτορας του πανεπιστημίου
στη θεωρητική φυσική.
Η ιδέα του ήταν τόσο ριζοσπαστική, που συγκλόνισε τον κόσμο της φυσικής
και δίχασε την επιστημονική κοινότητα.
Ξεκίνησε ένα επιχείρημα που δεν θα έβρισκε απάντηση για μισόν αιώνα.
Το όνομά του ήταν Ζορζ Λεμαίτρ.
Ο αετομάτης μπόρεσε να δει τη λεπτομέρεια.
Στην πραγματικότητα ήταν φυσικός και διορισμένος ιερέας.
Στον προφανώς παράξενο διπλό του ρόλο,
ο Λεμαίτρ είπε, "Υπάρχουν δύο δρόμοι για να αναζητήσεις την αλήθεια,
αποφάσισα να ακολουθήσω και τους δύο".
Με βάση τη θεωρία του Αϊνστάιν για τη σχετικότητα ανέπτυξε κοσμολογικά μοντέλα.
Το μοντέλο του Λεμαίτρ περιέγραφε ένα σύμπαν που, εκτός από στατικό,
διαστελλόταν με γαλαξίες που απομακρύνονταν μεταξύ τους.
Επιπλέον, ο Λεμαίτρ είδε τις συνέπειες αυτού.
Ψάχνοντας πίσω στον χρόνο,
συμπέρανε ότι έπρεπε να υπήρξε μία στιγμή,
κατά την οποία όλο το σύμπαν είχε συρρικνωθεί σε έναν μικροσκοπικό όγκο,
κάτι που ονόμασε ως πρωταρχικό άτομο.
Αυτή ήταν ουσιαστικά η πρώτη περιγραφή
εκείνου που έγινε γνωστό ως θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης,
τη στιγμή της δημιουργίας του σύμπαντος.
Αυτές ήταν επαναστατικές ιδέες και έτσι τις δημοσίευσε
στα Χρονικά της Επιστημονικής Κοινότητας των Βρυξελλών,
όπου ευθύς αμέσως αντιμετωπίστηκαν με απάθεια από την επιστημονική κοινότητα.
Οπότε, ταξίδεψε στις Βρυξέλλες για να προσπαθήσει να βρει υποστήριξη.
Το 1927 το Συνέδριο του Σολβέ που πραγματοποιήθηκε εδώ στις Βρυξέλλες,
ήταν πιθανόν η πιο φημισμένη συνάντηση μεγάλων μυαλών
που έγινε ποτέ.
Αλλά για την ιστορία μας, η πιο σημαντική συνάντηση
δεν συνέβη εδώ,
δεν ήταν προγραμματισμένη και έλαβε χώρα μακριά από το συνέδριο.
Συνέβη εδώ.
ΠΑΡΚΟ ΛΕΟΠΟΛΔΟΥ: ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Σε αυτό το πάρκο, ο άγνωστος τότε Λεμαίτρ πλησίασε τον πιο φημισμένο,
και τιμημένο επιστήμονα του κόσμου, τον Άλμπερτ Αϊνστάιν.
Εδώ τελικά είχε την ευκαιρία να εξηγήσει την ιδέα του για τη διαστολή του σύμπαντος
ακριβώς σε αυτό το πρόσωπο του οποίου η θεωρία θα το αποδείκνυε.
Φανταστείτε το δέος του Λεμαίτρ καθώς πλησίαζε.
Αν ο Αϊνστάιν ενέκρινε τη ριζοσπαστική ιδέα του, θα γινόταν σίγουρα αποδεκτή.
Βεβαίως, αυτό το λαμπρό μυαλό, αυτός ο τιτάνας της φυσικής,
ο βαθιά αυθεντικός διανοητής, θα διέκρινε την αξία της θεωρίας του.
Αλλά, έπειτα από μια σύντομη συζήτηση, ο Αϊνστάιν απέρριψε την ιδέα του αμέσως.
Σύμφωνα με τον Λεμαίτρ, του είπε, "Οι υπολογισμοί σας είναι σωστοί,
αλλά η φυσική σας είναι αισχρή".
Σύμφωνα με τον Αϊνστάιν, τα μαθηματικά του μπορεί να ήταν σωστά,
αλλά η κατανόησή του για το πώς λειτουργεί ο πραγματικός κόσμος
ήταν χάλια.
Για άλλη μια φορά, ο Αϊνστάιν απέρριψε την ιδέα ενός δυναμικού σύμπαντος.
Η εργασία του Λεμαίτρ θα έπρεπε να χαλάσει κόσμο
αλλά χωρίς την υποστήριξη μιας τεράστιας και με επιρροή μορφής όπως ο Αϊνστάιν,
η πρωτοποριακή του ιδέα θα καταδικαζόταν να ξεχαστεί,
εκτός αν κάποια παρατήρηση ή απόδειξη εμφανιζόταν για να υποστηρίξει τη σύλληψη
της διαστολής του σύμπαντος.
Ο Έντγουιν Χαμπλ γνώριζε επιτυχία μετά την ανακάλυψή του
που αποδείκνυε ότι υπάρχουν γαλαξίες έξω από τον δικό μας.
Είχε τιμηθεί από το Χόλιγουντ ως τιμώμενος προσκεκλημένος στα Όσκαρ
και με πρόσβαση στο πιο ισχυρό τηλεσκόπιο του κόσμου,
ήταν έτοιμος για την επόμενή του πρόκληση.
Είχε ακουστά για κάποιες ασυνήθιστες παρατηρήσεις
βάσει των οποίων πολλοί γαλαξίες εμφανίζονταν να απομακρύνονται από εμάς.
Κανείς δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί αυτό συνέβαινε.
ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ ΤΟΥ ΓΑΛΙΛΑΙΟΥ: ΛΑ ΠΑΛΜΑ
Έτσι το 1928 ο πιο διάσημος αστρονόμος του κόσμου
έστρεψε την προσοχή του σε αυτό το νέο κοσμικό μυστήριο
και άρχισε να μετρά την ταχύτητα
με την οποία κινούνταν αυτοί οι γαλαξίες σε σχέση με τη Γη.
Για να μετρήσει την ταχύτητα που ένας γαλαξίας απομακρύνεται από εμάς,
ο Χαμπλ χρησιμοποίησε κάτι που ονομάζεται ερυθρή μετατόπιση.
Τώρα δεν είναι η τέλεια αναλογία,
αλλά οι επιδράσεις μοιάζουν με αυτό που οι περισσότεροι γνωρίζουμε,
την ταλάντωση της μηχανής του αυτοκινήτου, που, όσο μας πλησιάζει,
είναι μεγαλύτερη καθώς τα ηχητικά κύματα είναι συμπιεσμένα,
αλλά η ταλάντωση περιορίζεται όσο το αυτοκίνητο απομακρύνεται,
γιατί τα ηχητικά κύματα αραιώνουν.
Παρόμοιο αποτέλεσμα έχουν τα κύματα φωτός. Όσο η πηγή του φωτός μας πλησιάζει,
το παρατηρούμενο μήκος κύματος κινείται
προς το ιώδες ή το κυανό του φάσματος.
Αλλά, αν η πηγή απομακρύνεται, το μήκος κύματος κινείται
προς την ερυθρή πλευρά του φάσματος, ή έχει ερυθρή μετατόπιση,
στη γλώσσα των αστρονόμων
και με όσο πιο μεγάλη ταχύτητα το αντικείμενο απομακρύνεται,
τόσο μεγαλώνει η ερυθρή μετατόπιση.
Με τον βοηθό του, Μίλτον Χιούμασον, ο Χαμπλ πέρασε τον επόμενο χρόνο
μετρώντας προσεκτικά την ερυθρή μετατόπιση των γαλαξιών.
Και έχω την ευκαιρία να κάνω το ίδιο πράγμα τώρα,
χρησιμοποιώντας αυτό το τηλεσκόπιο.
Εντάξει, Μάσιμο, μου βρήκες έναν γαλαξία;
Ναι, βρήκα αυτόν τον γαλαξία.
Πόσο μακριά βρίσκεται;
Βρίσκεται περίπου 430 μεγαπαρσέκ μακριά.
Οπότε, αν το μετατρέψεις σε έτη φωτός, είναι 430 φορές το 3,26,
σχεδόν, δηλαδή, ενάμισι δισεκατομμύριο έτη φωτός μακριά.
Ναι.
Ναι. Εντάξει.
Ο Χαμπλ ήθελε να μετρήσει τον μέσο όρο του φωτός που έρχεται από τον γαλαξία,
για να έχει ένα φάσμα ώστε να μπορεί να υπολογίσει την ερυθρή μετατόπιση.
Ο Χιούμασον το έκανε αυτό εκθέτοντας μια φωτογραφική εικόνα
και του πήρε μία εβδομάδα
να συλλέξει αρκετό φως για να έχει το φάσμα.
Αλλά εδώ, στο TNG, το Τηλεσκόπιο του Γαλιλαίου
χρησιμοποιούν έναν πολύ ευαίσθητο μικροεπεξεργαστή
που μπορεί να το κάνει αυτό πολύ πιο γρήγορα.
Πόση ώρα χρειάζεται για να έχεις ένα φάσμα;
- Περίπου 10 ή 15 λεπτά. - Υποθέτω.
Άρα, 10 ή 15 λεπτά έκθεσης σε σύγκριση με μία εβδομάδα
στην εποχή του Χαμπλ.
Πολύ πιο ισχυρό από οτιδήποτε είχαν εκείνα τα χρόνια.
- Τώρα ολοκληρώθηκε. - Το φάσμα είναι αρκετά καλό,
είναι εκεί...
Οπότε, αυτό είναι το ανεπεξέργαστο φάσμα, που...
- Ναι. - Πάρθηκε.
Υπάρχει μια ιδιαίτερη γραμμή εκπομπής εδώ, την οποία θα χρησιμοποιήσεις
ως αναφορά για να μετρήσεις τις ερυθρές μετατοπίσεις;
Ναι, εδώ για παράδειγμα.
Έχεις μια γραμμή εκπομπής, αλλά για να αποκτήσεις πραγματικό φάσμα,
πρέπει να το καθαρίσεις για να αποκτήσεις το τελικό.
Αυτή είναι η ξεκαθαρισμένη εκδοχή του.
Ναι, από αυτό.
Οπότε αυτές είναι οι πραγματικές γραμμές εκπομπής από τον γαλαξία.
Γραμμές εκπομπής. Ναι.
Κι αυτή εδώ από κάτω, υποθέτω είναι η αναφορά.
Η αναφορά, σωστά, του γαλαξία με μηδενική ερυθρή μετατόπιση.
Οπότε, πρόκειται για μία που δεν απομακρύνεται σε σχέση με εμάς.
- Ναι. - Κι έτσι, είναι πολύ καθαρό εδώ,
αν συγκρίνεις το πάνω με αυτό,
- κάθε κορυφή εκπομπής έχει μετατοπιστεί. - Ναι.
Αν μετατοπιστεί προς το κόκκινο, η γραμμή αναφοράς για παράδειγμα είναι Η-Άλφα
και από αυτές μπορείς να υπολογίσεις την ερυθρή μετατόπιση του γαλαξία.
Και μπορείς να βρεις από αυτό
πόσο γρήγορα ο γαλαξίας απομακρύνεται από εμάς;
Θεωρητικά μπορείς να τα έχεις.
Ποιος είναι ο τύπος;
Ο τύπος είναι η διαφορά
μήκους κύματος ερυθράς μετατόπισης και μήκους κύματος παρατηρητή,
διαιρεμένη με την αναφορά μήκους κύματος, πολλαπλασιασμένη με την ταχύτητα φωτός,
είναι το φαινόμενο Ντόπλερ.
Για να το δούμε χοντρικά.
- Ναι. - Εντάξει.
Οπότε είναι...
Επτά, δύο, μηδέν, σχεδόν.
- Εντάξει. - Πλην.
- Πλην έξι, πέντε. - Πέντε, έξι, τρία. Έξι, τρία.
- Εντάξει. - Προς.
Έξι, πέντε, έξι, τρία.
Και αυτό είναι το κλάσμα της ταχύτητας του φωτός.
- Ναι. - Εντάξει, οπότε μπορώ να κάνω και αυτό.
Έπρεπε να το κάνω με το κομπιουτεράκι μου, αλλά...
Οπότε, επτά, δύο, μηδέν, μηδέν. Έξι, πέντε, έξι, τρία.
Άρα, είναι επτά, τρία...
Άρα έξι...
Οπότε, αυτό το διαιρούμε με το έξι,
πέντε, έξι, τρία, εντάξει, άρα χοντρικά...
Η ταχύτητα του φωτός επί 0,1.
Οπότε, είναι περίπου 30.000 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο, ναι;
- Σωστά. - Ευχαριστώ.
Είμαι πολύ ευχαριστημένος από τα μαθηματικά μου εδώ,
γιατί ήμουν υπό πίεση...
Άρα, ο γαλαξίας είναι
ενάμισι δισεκατομμύριο έτη φωτός μακριά
από τη Γαλακτική Οδό
και από τις ερυθρές μετατοπίσεις που έχουμε βρει
απομακρύνεται από εμάς κατά ένα δέκατο της ταχύτητας του φωτός,
που σημαίνει ότι απομακρύνεται από εμάς, σε τρεις...
Συγγνώμη, 30.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο.
Επιστήμη.
Μόλις υπολόγισε την ταχύτητα του γαλαξία,
ο Χαμπλ μέτρησε πόσο μακριά βρισκόταν.
Μόλις ο Χαμπλ είχε και τις δύο μετρήσεις, μπορούσε να αρχίσει να τις συσχετίζει
σε ένα γράφημα ταχύτητας έναντι απόστασης.
Τώρα έκανε 46 διαφορετικές μετρήσεις
και όταν τις έβαλε στο γράφημα, προέκυψε ένα σχήμα.
Μπορούσε να τραβήξει μια γραμμή μέσα από όλα αυτά τα σημεία.
Κάθε ένα ήταν ένας διαφορετικός γαλαξίας.
Βρήκε τη σύνδεση ανάμεσα στην ταχύτητα
και την απόσταση του γαλαξία.
Στην πραγματικότητα, όσο πιο μακριά ήταν, τόσο πιο γρήγορα απομακρυνόταν από εμάς.
Σε ένα σταθερό σύμπαν,
οι ταχύτητες των γαλαξιών θα εμφανίζονταν τυχαίες.
Δεν θα περίμενες μια ξεκάθαρη σχέση
ανάμεσα στην απόσταση του γαλαξία και την ταχύτητά του.
Το γράφημα του Χαμπλ έδειξε ότι το σύμπαν διαστέλλεται,
κάτι που είχε ουσιαστικές επιπτώσεις στην ιδέα
για την αρχή του σύμπαντος.
Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι μόνο ότι
οι γαλαξίες απομακρύνονται από εμάς και μεταξύ τους,
αλλά, αν μπορούσες να γυρίσεις πίσω το ρολόι,
θα υπήρχε κάποια στιγμή που θα συγκεντρώνονταν όλοι μαζί
στο ίδιο μέρος.
Εδώ τελικά ήταν η πρώτη παρατήρηση, η πρώτη απόδειξη
ότι η ιδέα του Λεμαίτρ για τη στιγμή της δημιουργίας
του σύμπαντος ως αποτέλεσμα της Μεγάλης Έκρηξης, ίσως είναι σωστή.
Χάρη στη δουλειά του Χαμπλ,
ο Ζορζ Λεμαίτρ, ο άγνωστος βέλγος κληρικός,
ο θεωρητικός χωρίς τις κατάλληλες διεθνείς περγαμηνές...
Ο άνθρωπος που ο Αϊνστάιν χαρακτήρισε τη φυσική του αισχρή,
αναγνωρίστηκε αργά, μα δικαίως
για την τολμηρή θεωρία του.
Και το πιο σημαντικό,
το μεγαλύτερο όνομα στη φυσική άλλαξε γνώμη για αυτήν την επαναστατική ιδέα.
Το 1931, σε μία επίσκεψη στο αστεροσκοπείο του Χαμπλ,
ο Αϊνστάιν ενέκρινε το μοντέλο της Μεγάλης Έκρηξης και της διαστολής του σύμπαντος.
"Η ερυθρή μετατόπιση μακρινών νεφελωμάτων
διέλυσε σαν χτύπημα από σφυρί το παλιό μου κατασκεύασμα", είπε.
Ο Αϊνστάιν εγκατέλειψε την Κοσμολογική Σταθερά.
Έγραψε ακόμα στον Λεμαίτρ,
"Από τότε που εισήγαγα τον όρο,
είχα βαριά συνείδηση.
Δεν είμαι σε θέση να πιστέψω ότι ένα τόσο άσχημο πράγμα
θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στη φύση".
Πρέπει να ήταν μεγάλη ανακούφιση για τον Λεμαίτρ,
που από πεταμένος ουσιαστικά στην επιστημονική ερημιά,
ήταν πλέον στο κέντρο μιας κοσμολογικής επανάστασης.
Η ιδέα της Μεγάλης Έκρηξης απέκτησε τελικά απήχηση.
Αλλά παρά τη σφραγίδα του Αϊνστάιν και τις παρατηρήσεις του Χαμπλ,
οι αντιρρήσεις δεν είχαν παύσει.
Υπήρχαν ακόμα σημαντικές ενστάσεις
για το αν η ιδέα της Μεγάλης Έκρηξης θα μπορούσε να είναι ευρέως αποδεκτή.
Μία επιστημονική θεωρία για τη δημιουργία
δεν αφορά μόνο την εξήγηση για τη διαστολή του σύμπαντος.
Υπάρχουν πιο βαθιά ζητήματα προς επίλυση.
Το πρόβλημα ήταν
ότι η Μεγάλη Έκρηξη ήρε τόσα ερωτήματα, όσες οι απαντήσεις που έδωσε.
Όπως ότι, αν το σύμπαν είχε προκύψει από ένα μοναδικό σημείο,
από πού ήρθε όλη η ύλη;
Και επιπλέον, η θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης έπρεπε να εξηγήσει
πώς διαμορφώθηκε η ίδια η ύλη.
Και πριν ακόμα αυτό απαντηθεί,
θέλουμε να γνωρίζουμε από τι είναι ουσιαστικά φτιαγμένο το σύμπαν.
Τα βασικά δομικά υλικά.
Η εξεύρεση των απαντήσεων έλαβε απίστευτη γνώση
από μία σημαντική γυναίκα.
Τη Σεσίλια Πέιν.
Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ,
αλλά δεν της δόθηκε πτυχίο, διότι ήταν γυναίκα.
Οπότε, για να συνεχίσει σπουδές
έπρεπε να πάει σε ένα μέρος περισσότερο διαφωτισμένο.
Έφυγε από την Αγγλία στην Αμερική
και τότε αποκάλυψε τη σύνθεση του σύμπαντος.
Αν ρωτούσαμε κάποιον ποια είναι τα πιο κοινά στοιχεία,
ένας επιστήμονας της ατμόσφαιρας θα πει το άζωτο.
Εξάλλου, αντιστοιχεί σε περισσότερο από τα τρία τέταρτα της ατμόσφαιρας.
Οι γεωλόγοι μπορεί να πουν ότι είναι το πυρίτιο ή ο σίδηρος ή το οξυγόνο,
που όλα φαίνονται πολύ περίεργα και με επίκεντρο τη Γη
και μάλλον εντός στενόμυαλης αντίληψης.
Οπότε, οι αστρονόμοι σκέφτηκαν ότι καλύτερα να κοιτάξουν στον ήλιο.
Το οποίο έχει νόημα δεδομένου ότι τα περισσότερα από όσα βλέπουμε,
όταν κοιτάζουμε στο σύμπαν, είναι αστέρες.
Οι πρώτες προσπάθειες ανάλυσης της σύνθεσης του ήλιου
έγιναν με ένα παρόμοιο σύστημα.
Βασικά, όχι ακριβώς όπως αυτό.
Αυτό είναι ένα ηλιακό τηλεσκόπιο του 21ου αιώνα, τελευταίας τεχνολογίας.
Αλλά η βασική ιδέα ήταν ακριβώς η ίδια.
ΗΛΙΑΚΟ ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ: ΤΕΝΕΡΙΦΗ
Η βασική ιδέα είναι πολύ απλή.
Το φως του ήλιου αντανακλάται από αυτόν εδώ τον καθρέφτη,
σε έναν δεύτερο καθρέφτη.
Μεταφέρεται από την κορυφή του πύργου
στη βάση, δέκα ορόφους κάτω,
όπου επικεντρώνεται και διαχωρίζεται σε ένα φάσμα
και αναλύεται.
Αυτή είναι η αίθουσα ελέγχου του ηλιακού τηλεσκοπίου.
Η βάση του τηλεσκοπίου είναι εκεί πέρα.
Κι εδώ, έχω την εικόνα του ήλιου που ανανεώνεται ζωντανά.
Και αυτό που έχω εδώ πάνω είναι ένα μεγεθυμένο τμήμα
του φάσματος του φωτός που έρχεται από τον Ήλιο.
Τώρα, είναι ασπρόμαυρο,
αλλά ουσιαστικά αφορά το πράσινο μέρος του φάσματος.
Και αυτές οι χοντρές μαύρες γραμμές αφορούν στο στοιχείο του σιδήρου.
Μας λένε ότι υπάρχει σίδηρος στον Ήλιο.
Εδώ έχω το φάσμα με πολύ περισσότερες λεπτομέρειες
και αυτές οι δύο γραμμές
αφορούν αυτές τις δύο πτώσεις στο φάσμα απορρόφησης
σε πολύ συγκεκριμένα μήκη κύματος.
Αυτό είναι ο σίδηρος.
Αν κοιτάξω σε διαφορετικά σημεία του φάσματος,
μπορώ να δω και άλλα στοιχεία.
Αυτή η μεγάλη πτώση εδώ είναι το υδρογόνο.
Αυτές οι δύο πτώσεις αντιπροσωπεύουν το οξυγόνο
και αυτή εδώ αφορά το στοιχείο του μαγνησίου.
Όλες αυτές οι πτώσεις και οι γραμμές στο φάσμα
υποδεικνύουν την παρουσία αυτών των στοιχείων στην ατμόσφαιρα του Ήλιου.
Ουσιαστικά, ένα αποτύπωμα της σύνθεσης του Ήλιου.
Για έναν γεωλόγο, τα στοιχεία αυτά είναι πολύ οικεία.
Φαίνεται εκ πρώτης όψεως
ότι ο Ήλιος είναι φτιαγμένος από τα ίδια υλικά με τη Γη.
Ότι ο Ήλιος είναι απλώς ένας πολύ ζεστός βράχος.
Και θα το νομίζαμε ακόμα,
αν δεν είχαμε την ανακάλυψη της Σεσίλια Πέιν.
Εκείνη αντελήφθη ότι οι φασματογράφοι επηρεάζονταν από διαδικασίες
στην ατμόσφαιρα του Ήλιου.
Αυτό παραμορφώνει την εμφανή αφθονία των στοιχείων
που αποτελούν τον Ήλιο.
Οπότε, υπολόγισε εκ νέου τις σχετικές ποσότητες των στοιχείων
και ανακάλυψε ότι ο ήλιος αποτελούνταν σχεδόν εξολοκλήρου από δύο στοιχεία,
το υδρογόνο και το ήλιο.
Όλα τα άλλα στοιχεία, ο άνθρακας, το οξυγόνο, το νάτριο, ο σίδηρος,
που έκαναν τον Ήλιο να μοιάζει με τη Γη,
αντιστοιχούσαν σε ένα πολύ μικρό τμήμα της σύνθεσής του.
Όταν παρουσίασε για πρώτη φορά αυτό το αποτέλεσμα,
θεωρήθηκε απίθανο.
Στην πραγματικότητα, όταν έγραψε την εργασία της,
πείστηκε να προσθέσει το σχόλιο,
ότι "Αυτές οι υπολογισμένες ποσότητες υδρογόνου και ηλίου
ήταν σχεδόν βέβαιο πως δεν ήταν αληθείς".
Η ιδέα έγινε μόνο αποδεκτή έπειτα από τέσσερα χρόνια,
όταν ο διευθυντής ενός υψηλού κύρους αστεροσκοπείου
κατέληξε στο ίδιο ακριβώς συμπέρασμα με διαφορετικά μέσα.
Η ειρωνεία ήταν πως αυτός ο διευθυντής ήταν ο ίδιος άνθρωπος
που απέρριψε αρχικά την εργασία της Πέιν ως ξεκάθαρα απίθανη.
Η αποκάλυψη της Πέιν για το ποσοστό υδρογόνου και ηλίου
διαπιστώθηκε ότι ήταν αξιοσημείωτα σταθερή σχεδόν σε κάθε αστέρα του γαλαξία.
Αυτό οδήγησε σε ένα πολύ σημαντικό συμπέρασμα.
Στο σύμπαν είναι κυρίαρχα μόνο δύο στοιχεία.
Τα πιο απλά και πιο ελαφρά,
το υδρογόνο και το ήλιο.
Μαζί φτιάχνουν περισσότερο από το 98% όλης της ύλης του σύμπαντος.
Όλα τα άλλα στοιχεία, που μας είναι τόσο σημαντικά,
όπως ο άνθρακας, το οξυγόνο, ο σίδηρος, αντιστοιχούν σε λιγότερο του 2%.
Οπότε, τώρα η πρόκληση για τους θιασώτες της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης
ήταν ξεκάθαρη και απλή.
Θα μπορούσε η θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης να εξηγήσει
τη δημιουργία και τα εντοπισμένα ποσοστά υδρογόνου και ηλίου στους αστέρες;
Αλλά για να το απαντήσουμε αυτό,
θα χρειαζόταν μια θεμελιώδης στροφή στο πού δίνουμε έμφαση.
Αντί να εξεταστεί η απεραντοσύνη του σύμπαντος,
ήταν απαραίτητο να εξεταστεί
ο απεριόριστα μικρός κόσμος του ατόμου
και αυτό απαιτούσε όχι έναν αστρονόμο,
αλλά ένα εντελώς διαφορετικό είδος φυσικού.
Ο Τζορτζ Γκάμοφ ήταν ένας Ρώσος πυρηνικός φυσικός
και ενθουσιώδης υποστηρικτής της ιδέας της Μεγάλης Έκρηξης.
Έστρεψε την προσοχή του στις πρώτες στιγμές του σύμπαντος.
Ένιωσε πως εδώ βρισκόταν η απάντηση για τη σύνθεση του σύμπαντος.
Πίστευε πως τότε ήταν που δημιουργήθηκαν πρώτη φορά το υδρογόνο και το ήλιο
και ανέφερε ότι συνέβη πολύ σύντομα
μετά τη γέννηση του σύμπαντος.
Ξεκίνησε να φτιάχνει μαθηματικό μοντέλο για τα αρχικά στάδια του σύμπαντος.
Σκεφτόταν το σύμπαν με όρους δευτερολέπτων και λεπτών
αντί για δισεκατομμύρια χρόνια.
Και προσέλαβε έναν νεαρό προστατευόμενο,
τον Ραλφ Άλφερ, για να τον βοηθήσει.
Μετά από έτη σκληρής δουλειάς, μέρος της οποίας, σύμφωνα με τον Άλφερ,
περιελάμβανε μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ σε μπαρ,
παρουσίασαν την ιδέα τους.
Γυρίζοντας στο παρελθόν του σύμπαντος
ήταν ξεκάθαρο γι' αυτούς ότι υπήρξε μία στιγμή,
που το σύμπαν ήταν απίστευτα πυκνό και εντυπωσιακά θερμό.
Σε αυτό το στάδιο,
το οποίο υπολόγισαν πως ήταν μόλις τρία λεπτά μετά τη Μεγάλη Έκρηξη,
το σύμπαν θα ήταν τόσο θερμό που τα άτομα δεν μπορούσαν να υπάρχουν.
Μόνο τα συστατικά τους μέρη.
Ένα είδος υπερθερμασμένης αρχέγονης σούπας
από πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια.
Έδωσαν ακόμη το εξαιρετικό όνομα "Άιλεμ" από μια παλιά αγγλική λέξη για την "ύλη".
Τότε ήρθε η κρίσιμη στιγμή.
Μια στιγμή κατά την οποία οι συνθήκες ήταν οι σωστές
για να διαμορφωθεί ο πυρήνας των πρώτων στοιχείων.
Σε ένα μικρό χρονικό διάστημα,
το οποίο υπολόγισαν ότι ήταν μικρότερο των 50 λεπτών,
τα πρωτόνια του πυρήνα του υδρογόνου συγκεντρώνονταν
για να διαμορφώσουν το ήλιο στη διαδικασία της πυρηνικής σύντηξης.
Επιπλέον, τα ποσοστά υδρογόνου και ηλίου
που προέβλεψε το μοντέλο τους, ταίριαζαν με αυτά που μετρήθηκαν στους αστέρες.
Ανακοίνωσαν τα αποτελέσματά τους σε μία εργασία που δημοσιεύθηκε το 1948.
Ωστόσο, ο Γκάμοφ προσέθεσε άλλον έναν συντάκτη στην εργασία.
Τον διάσημο πυρηνικό φυσικό Χανς Μπέτε, που δεν είχε καμία σχέση με την εργασία.
Ο Γκάμοφ προσέθεσε το όνομά του σαν αστείο.
Πίστευε ότι θα ήταν καλό επιστημονικό λογοπαίγνιο,
διότι οι συντάκτες της εργασίας διαβάζονταν Άλφερ, Μπέτε και Γκάμοφ.
Ο νεαρός Άλφερ, ωστόσο,
δεν το διασκέδαζε τόσο να μοιράζεται τον τίτλο με κάποιον που δεν συμμετείχε.
Για να τα ξαναβρούν, η ιστορία λέει,
ότι ο Γκάμοφ έφτιαξε ένα μπουκάλι Κουαντρό για τον Άλφερ
αλλάζοντας όμως την ετικέτα σε "Άιλεμ".
Η ικανότητα να κάνει υπολογισμούς
που εξηγούσαν την προέλευση της ύλης τα πρώτα λεπτά μετά τη Μεγάλη Έκρηξη
ήταν σπουδαία από μόνη της.
Αλλά υπήρχε μια πολύ σημαντική πρόβλεψη
που βγήκε από τη δουλειά τους.
Μία πρόβλεψη που είχε τη δυνατότητα να δώσει την απόδειξη
ότι το σύμπαν ξεκίνησε με τη Μεγάλη Έκρηξη.
Ο Άλφερ συνέχισε να μελετά την αρχική εξέλιξη του σύμπαντος
επικεντρώνοντας σε όσα ακολούθησαν.
Απεικόνισε το σύμπαν σε αυτό το στάδιο ως μια αναβράζουσα ομίχλη
από ελεύθερα ηλεκτρόνια και ατομικό πυρήνα.
Τότε, έπεσε σε μία κρίσιμη θερμοκρασία.
Μια θερμοκρασία αρκετά ψυχρή για τα ηλεκτρόνια
για να προσκολληθούν στον πυρήνα του υδρογόνου και του ηλίου.
Σε αυτό το σημείο, αφέθηκε φως να ταξιδεύει ελεύθερα μέσα στο σύμπαν.
Το πρώτο φως της δημιουργίας.
Αυτό θα μπορούσε να παραμένει απλώς μία ακαδημαϊκή περιέργεια
αν δεν υπήρχε η προσέγγιση του Άλφερ.
Βλέπετε, αντιλήφθηκε ότι αυτό το φως από την αρχή του σύμπαντος
θα έφτανε μέχρι σε εμάς τώρα,
έπειτα από δισεκατομμύρια χρόνια.
Πολύ ασθενές, πολύ αμυδρό, αλλά αισθητό σε όλες τις κατευθύνσεις.
Υπολόγισε ότι η διαστολή του σύμπαντος
θα έπρεπε να αραιώνει το μήκος κύματος αυτού του φωτός
πέρα από το εύρος του ορατού φάσματος
και θα πρέπει τώρα να έρχεται ως μικροκυματική ακτινοβολία.
Οπότε, αν βρεθεί η προβλεπόμενη παμπάλαιη μικροκυματική υπογραφή
θα αποδείξει όχι απλώς τη θεωρία της αρχικής εξέλιξης του σύμπαντος,
αλλά συνολικά τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης.
Απλό.
Το πρόβλημα ήταν ότι βρίσκονταν αρχές της δεκαετίας του '40
και κανείς δεν είχε τρόπο εντοπισμού ενός τόσο ασθενούς σήματος.
Το τεστ των οξέων είχε ξεχαστεί.
Οι υποστηρικτές της Μεγάλης Έκρηξης είχαν την πρόβλεψη και την παρατήρηση
ενός διαστελλόμενου σύμπαντος.
Και μία θεωρία για το πώς τα στοιχεία δημιουργούνται μέσα στα πρώτα λεπτά
μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.
Αλλά χωρίς την απόδειξη για αυτό,
η διαφωνία για το αν η θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης ήταν σωστή,
καλά κρατούσε.
Όσοι ήταν αντίθετοι στη Μεγάλη Έκρηξη
συνεχώς μετέβαλαν και προσάρμοζαν τις θεωρίες τους
για να κάνουν την ιδέα ενός αιώνιου και άπειρου σύμπαντος
να ταιριάζει με τις νέες παρατηρήσεις.
Η επιστημονική κοινότητα ήταν ακόμα σε μεγάλο βαθμό διχασμένη.
Η οριστική απόδειξη της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης
θα προέκυπτε τελικά μετά από 15 χρόνια.
Θα αποκαλυπτόταν μάλλον απρόσμενα
από δύο νεαρούς ραδιοαστρονόμους.
Το 1964, ο Αρνό Πενζίας και ο Ρόμπερτ Γουίλσον
εδώ στα δεξιά είναι ο Πενζίας,
ανακάλυψαν κάτι τόσο μνημειώδες που τους έδωσε το Βραβείο Νόμπελ.
Αυτό το τηλεσκόπιο είναι αφιερωμένο στη μελέτη της τυχαίας ανακάλυψής τους.
Το 1964 ο Πενζίας και ο Γουίλσον δούλευαν στην Bell Laboratories στις ΗΠΑ,
όπου τους έδωσαν αυτό,
έναν παράξενο, ξεπερασμένο εξοπλισμό για να παίξουν.
Φαίνεται σε όλον τον κόσμο σαν ένα τεράστιο χωνί του αυτιού.
Αλλά όταν έβαλαν μπροστά το τηλεσκόπιό τους,
βρήκαν ότι ο ουρανός ήταν γεμάτος από μικροκυματική ακτινοβολία.
Όλα τα ζεστά σώματα εκπέμπουν μικροκυματική ακτινοβολία,
είτε προέρχεται από την ατμόσφαιρα είτε από το ίδιο το όργανο
και φυσικά οι κινητές επικοινωνίες σήμερα έχουν γεμίσει τον ουρανό με αυτήν.
Οπότε, πριν κάνουν οποιαδήποτε χρήσιμη μέτρηση,
έπρεπε να μετρήσουν τις κεραίες για να δουν αν μπορούν να μειώσουν τον θόρυβο.
Ακόμα και μετά την καταγραφή της ατμόσφαιρας και την ενορχήστρωση,
φυσικά δεν υπήρχαν τότε κινητά τηλέφωνα για να ανησυχούν,
παρέμενε αυτός ο επίμονος και πολύ ενοχλητικός ήχος.
Καταγραφόταν στο όργανό τους
σαν μια ακτινοβολία με σταθερή θερμοκρασία τριών βαθμών πάνω από το απόλυτο μηδέν,
ένα μικροκυματικό σφύριγμα
από το οποίο δεν μπορούσαν να απαλλαγούν ό, τι κι αν προσπάθησαν.
Ακόμα πιο ενοχλητικό για εκείνους
ήταν το γεγονός ότι έμοιαζε να είναι παντού, όπου κι αν
έστρεφαν το ουράνιο χωνί αυτιών.
Ήταν έτοιμοι να εγκαταλείψουν, όταν ο Πενζίας συμμετείχε σε μία συνάντηση
όπου ανεπίσημα ανέφερε αυτή την ενόχληση σε έναν συνάδελφό του.
Μερικές εβδομάδες μετά, ο ίδιος συνάδελφος του τηλεφώνησε
και είπε ότι ήξερε μερικούς ερευνητές στο Πρίνστον
που ψάχνουν μόνο για ένα τέτοιο σήμα.
Ακούσια, ο Πενζίας και ο Γουίλσον έπεσαν πάνω στην προβλεπόμενη ακτινοβολία,
την έκρηξη φωτός του Άλφερ από την αρχική εξέλιξη του σύμπαντος.
Εδώ επιτέλους υπήρξε η απόδειξη της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης.
Είναι πολύ σημαντικό να σκεφτεί κανείς ότι αυτή η μικροκυματική ακτινοβολία
ταξίδεψε στα πιο μακρινά σημεία του διαστήματος,
από 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια πριν,
όταν ελευθερώθηκε το πρώτο φως από τη Μεγάλη Έκρηξη.
Όπως είπε και ο ίδιος ο Πενζίας, όταν πηγαίνεις έξω
δέχεσαι ελάχιστη θερμότητα από τη Μεγάλη Έκρηξη στο κεφάλι σου
και ναι, ίσως το νιώθω λίγο παραπάνω.
Σχεδόν 40 χρόνια μετά τη διατύπωσή της από τον Λεμαίτρ,
η ιδέα της Μεγάλης Έκρηξης
εντάχθηκε πλέον ως κανονική επιστημονική θεωρία.
Αλλά η ανακάλυψη αυτής της διαστημικής μικροκυματικής ακτινοβολίας υποβάθρου,
την ΜΑΥ και την απόδειξη της ίδιας της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης
δεν είναι το τέλος της ιστορίας μας.
Στα πρώτα λεπτά μετά τη Μεγάλη Έκρηξη
και πέρα από αυτή βρίσκεται ένα νέο όριο της γνώσης.
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΥΡΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ
Υπάρχουν ακόμα πολύ μεγάλα ερωτήματα προς απάντηση
για την αρχή του σύμπαντος.
Ερωτήματα όπως, από πού προήλθε όλη αυτή η ύλη
και πώς βγάζεις κάτι από το τίποτα;
Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις βρίσκονται ακόμα πιο πίσω,
κρυμμένες πίσω από την κουρτίνα της ΜΑΥ.
Τα μυστικά τους βρίσκονται στο αρχέγονο σύμπαν,
στα πρώτα μόλις δευτερόλεπτα της ύπαρξής του.
ΆΛΙΣ
Εδώ βρίσκεται η αιχμή της σημερινής γνώσης
και είναι εδώ που οι επιστήμονες επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους
όχι κοιτάζοντας στους ουρανούς, αλλά εδώ
στα σύνορα Ελβετίας και Γαλλίας,
στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Διαστημικών Ερευνών CERN,
με τον μεγαλύτερο επιταχυντή σωματιδίων στον κόσμο,
τον Χάντρον ή LHC.
ΑΝΙΧΝΕΥΤΗΣ ΆΛΙΣ: CERN
Τώρα μπορεί να αναρωτιέστε τι έχει να κάνει ένας επιταχυντής σωματιδίων
με την αρχή του σύμπαντος,
διότι η σύνδεση μεταξύ των δύο δεν είναι τόσο προφανής.
Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι όταν το σύμπαν ήταν πολύ νέο,
ήταν πολύ μικρότερο.
Και έτσι όλη η ύλη, όλα όσα αποτελούν τους αστέρες,
τους γαλαξίες, τις μαύρες τρύπες, έπρεπε να περιοριστούν
σε ένα πολύ μικρότερο χώρο.
Σε αυτό το στάδιο το σύμπαν ήταν εντυπωσιακά θερμό
και το πιο σημαντικό, η ενεργειακή του πυκνότητα ήταν πολύ υψηλή.
Ήταν τότε που η πρώτη ύλη απέκτησε υπόσταση.
Ο Επιταχυντής Χάντρον δεν μπορεί να επαναλάβει αυτή τη διαδικασία,
αλλά μπορεί να μας επιτρέψει να μελετήσουμε τις ιδιότητες
αυτών των βασικών σωματιδίων.
Μια φορά τον χρόνο ο Επιταχυντής Χάντρον διακόπτει την κανονική λειτουργία του,
της σύγκρουσης δεσμών πρωτονίων
και χρησιμοποιεί πολύ πιο ογκώδη σωματίδια
για να δημιουργήσει συγκρούσεις με ενέργειες μεγαλύτερες πάνω από 80 φορές
από αυτή που παράγουν δύο πρωτόνια.
Το κάνουν αυτό επιταχύνοντας άτομα μολύβδου,
έχοντας αφαιρέσει όλα τους τα ηλεκτρόνια,
σε ταχύτητες κοντινές σε αυτή του φωτός και διαλύοντάς τα μαζί
μας επιτρέπει να δούμε κάτι πολύ ξεχωριστό.
Οι συγκρούσεις είναι τόσο έντονες
που για μια στιγμή θα δημιουργήσουν κάτι μοναδικό,
έναν κόσμο όχι από άτομα ούτε ακόμα από νετρόνια και πρωτόνια,
αλλά από κουάρκ και γκλουόνια και λεπτόνια,
σωματίδια με εξωτικά ονόματα που συνενώθηκαν για να διαμορφώσουν τα άτομα
στο πρώτο εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη
και από τότε έμειναν κλειδωμένα μέσα.
Εδώ, κάτω από αυτό το μολύβδινο περίβλημα
δημιουργούμε ένα στάδιο της εξέλιξης του σύμπαντος
που ονομάζεται πλάσμα κουάρκ-γκλουονίων.
Αυτή είναι η στιγμή αμέσως πριν τα κουάρκ παγιδευτούν από τα γκλουόνια
για να δημιουργήσουν τα πρωτόνια και τα νετρόνια,
τα οποία με τη σειρά τους διαμορφώνουν τον πυρήνα των ατόμων.
Η φράση που χρησιμοποιούμε κατά κόρον είναι "ο περιορισμός των κουάρκ".
Για να αναπτύξουμε την απαραίτητη ενέργεια,
ο πυρήνας του μολύβδου περνά μέσα από μια αλυσίδα μικρότερων επιταχυντών,
αυξάνοντας σταδιακά την ενέργεια
μέχρι στο τέλος να εισαχθούν στον μεγαλύτερο επιταχυντή στη Γη,
τον Επιταχυντή Χάντρον.
Το υψηλότερο ενεργειακό μέγεθος που μπορεί να πετύχει μία ακτίνα
σχετίζεται άμεσα με το μέγεθος του επιταχυντή
και ο Χάντρον έχει μια περίμετρο 27 χιλιομέτρων.
Αυτό σημαίνει ότι οι ακτίνες εδώ
μπορούν να φτάσουν μια ενέργεια 1.000 τερα-ηλεκτρονιοβόλτ.
Βασικά αυτό είναι μικρότερο από ό, τι ίσως φαντάζεστε,
καθώς είναι αντίστοιχη με την ενέργεια που μία μύγα χτυπάει σε ένα παράθυρο,
αλλά η κρίσιμη διαφορά εδώ είναι ότι η ενέργεια είναι συγκεντρωμένη.
Το σημαντικό είναι η ενεργειακή πυκνότητα.
Ο Επιταχυντής Χάντρον μπορεί να πιέσει όλη αυτήν την ενέργεια
σε χώρο μικρότερο από το ένα τρισεκατομμυριοστό ενός μόνο ατόμου.
Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να συμβεί πουθενά αλλού στο γνωστό μας σύμπαν.
Οι δύο ακτίνες του πυρήνα του μολύβδου ταξιδεύουν γύρω από τον δακτύλιο
σε αντίθετες κατευθύνσεις.
Συναντιούνται βαθιά κάτω από αυτό το δωμάτιο ελέγχου στον ανιχνευτή.
Μπορούμε να δούμε ζωντανές εικόνες του ανιχνευτή σε αυτήν εδώ την οθόνη.
Κάτω από εμάς ταξιδεύουν
σε ταχύτητα που αντιστοιχεί στο 99,9998% της ταχύτητας του φωτός.
Αυτό σημαίνει ότι καλύπτουν πλήρως τα 27 χλμ. της περιμέτρου του δακτυλίου
πάνω από 11.000 φορές το δευτερόλεπτο.
Όταν οι ακτίνες φτάσουν στην ανώτατη ενέργεια
και μπορούμε να δούμε εδώ να λέει, "Ιονική φυσική: Σταθερές Ακτίνες",
σημαίνει ότι μπορούν να διασταυρωθούν,
όπως στους Γκοστμπάστερς.
Σε αυτό το σημείο ένα μικροσκοπικό τμήμα του πυρήνα του μολύβδου θα συγκρουστεί
και θα δημιουργήσει μια πολύ θερμή, πολύ πυκνή πύρινη σφαίρα
με θερμοκρασία 400.000 πιο υψηλή από το κέντρο του Ήλιου
και πυκνότητα που θα ήταν αντίστοιχη με τη συμπύκνωση
ολόκληρου του Λευκού Όρους στο μέγεθος μιας ρώγας σταφυλιού.
Φαίνεται μια υπέροχη εικόνα εκεί, μπορείτε να μου πείτε τι βλέπουμε;
Είναι εντυπωσιακό βασικά, δεν είναι;
Είναι κυριολεκτικά δεκάδες χιλιάδες
σωματίδια και σωματίδια αντιύλης που πετάγονται έξω.
- Είναι επακόλουθο αυτής της έκρηξης. - Σωστά.
Οπότε οι χρωματιστές γραμμές σωματιδίων εδώ δεν είναι τα κουάρκ και τα γκλουόνια,
αλλά η απόδειξη ότι το πλάσμα κουάρκ-γκλουονίων έγινε από τη σύγκρουση.
Πρέπει να συμπεράνουμε τις ιδιότητές του κοιτάζοντας τα απομεινάρια που πετάγονται.
Είναι σαν να ψάχνεις πώς λειτουργεί ένα αεροπλάνο
μέσα από συντρίμμια αεροπορικού δυστυχήματος,
αυτό βλέπουμε.
Αυτό που βρίσκω εντυπωσιακό είναι πως αυτό που κάνουμε εδώ
είναι να προσπαθούμε να ξαναφτιάξουμε τη στιγμή της αρχής του σύμπαντος.
Όταν τα κουάρκ και τα γκλουόνια κυκλοφορούσαν ελεύθερα,
διότι η ενέργεια ήταν τόσο υψηλή και μετά έπεσε η θερμοκρασία και κόλλησαν μαζί.
Κάνετε το αντίθετο, ξεκινάμε με κανονική ύλη,
που τη διαλύουμε
και επιστρέφει στην ελεύθερη κατάσταση, σε αυτό το πλάσμα.
Ναι, δηλαδή μου αρέσει να το θεωρώ μηχανή του χρόνου,
ουσιαστικά πηγαίνουμε πίσω το ρολόι
και είναι ο μόνος τρόπος να μελετήσουμε τις ιδιότητες των ελεύθερων κουάρκ,
διότι αυτά βρίσκονται φυλακισμένα μέσα σε σωματίδια όπως τα πρωτόνια και τα νετρόνια
για 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια.
Είναι απίστευτο, δεν είναι;
Τελικά μετά από 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια μπορείς να ελευθερώσεις αυτά τα κουάρκ,
έστω για κλάσμα δευτερολέπτου.
Ναι.
Κι ενώ δεν γνωρίζουμε ακόμα πώς η ύλη απέκτησε υπόσταση,
η μελέτη αυτών των συγκρούσεων μας επιτρέπει
να κάνουμε τα πρώτα διστακτικά βήματα προς αυτή την ανακάλυψη.
Μόλις γίναμε μάρτυρες των αρχικών σταδίων του σύμπαντος
που ο καθένας, οπουδήποτε μπορεί να παρατηρήσει.
Είναι ό, τι πιο κοντινό έχουμε στη στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης
και, ας το δούμε, δεν είναι κακό,
ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.
Ακόμα και πηγαίνοντας τόσο μακριά πίσω στον χρόνο,
η φυσική μένει ακόμα με αναπάντητα ερωτήματα.
Πέρα από αυτό είναι εκεί που μερικά μεγάλα μυστήρια
του σύμπαντος κρύβονται.
Πώς οι τέσσερις θεμελιώδεις δυνάμεις που συνένωσαν την ύλη,
η βαρύτητα, ο ηλεκτρομαγνητισμός και οι πυρηνικές δυνάμεις
συνδέονται μεταξύ τους.
Πώς τα σωματίδια που έφτιαξαν την ύλη
συμπτύχθηκαν μέσα σε μια ενεργειακή ομίχλη,
πώς η μάζα φτιάχνεται από τις δυνάμεις που συνδέουν τα πρωτόνια και τα νετρόνια
και πώς το ίδιο το σύμπαν
υπέστη μια ταχύτατη διαστολή
σε ένα δισεκατομμύριο, δισ., δισ. δισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου
για να φτιάξει τη δομή του σύμπαντος.
Επί του παρόντος δεν έχουμε κανέναν τρόπο να παρατηρήσουμε αυτά τα φαινόμενα.
Αυτό είναι το βασίλειο της αόριστης θεωρίας και της εικασίας.
Για να επαναλάβουμε αυτό το αρχικό στάδιο
της εξέλιξης του σύμπαντος,
θα πρέπει να δημιουργήσουμε πολύ πιο υψηλά ενεργειακά μεγέθη.
Ξεκάθαρα πρέπει να φτιάξουμε έναν μεγαλύτερο επιταχυντή σύγκρουσης
και αυτό είναι πρόβλημα, όχι απλώς οικονομικής φύσης,
παρόλο που θα ήταν απίστευτα ακριβός.
Έχει να κάνει περισσότερο με την εξεύρεση του χώρου για να φτιαχτεί.
Θυμάστε όταν είπα ότι η ενέργεια
σχετίζεται με την περίμετρο του επιταχυντή;
Ο Επιταχυντής Χάντρον που είναι κάτω από εμένα
έχει περίμετρο 27 χιλιομέτρων.
Λειτουργεί κάτω από τα όρη Γιούρα
και βρίσκεται εντός των ορίων Γαλλίας και Ελβετίας.
Για να δούμε πίσω και να παρατηρήσουμε το σύμπαν στα αρχικά του στάδια,
πρέπει να χτίσουμε έναν επιταχυντή
με περίμετρο μεγαλύτερη από την τροχιά του Πλούτωνα.
Απόδοση διαλόγων: Κατερίνα Φίκαρη